تبلیغات
تردید! - بحثی در مورد نوحه و تاثیر آن در احادیث(1)
یکشنبه 20 دی 1388

بحثی در مورد نوحه و تاثیر آن در احادیث(1)

   نوشته شده توسط: ولی احراری    

 به نام خدای مهربان و دانا

 نوحه در احادیث معنی دقیقی دارد و نباید بحث نوحه را با بحث های دیگر مخلوط کنیم نوحه به معنی گریاندن نیست بلکه ...

 به نام خدای مهربان و دانا

نوحه در احادیث معنی دقیقی دارد و نباید بحث نوحه را با بحث های دیگر مخلوط کنیم نوحه به معنی گریاندن نیست بلکه نوحه به معنی آهنگی است که موجب گریه شود یعنی اگر کسی صرفا شعر بخواند و مردم متوجه معنی آن شوند و بگریند این را نوحه نمی گویند در نوحه آن آهنگِ خواندن شعر است که موجب گریه می شود، در لغت آمده است «ناحَ الحمام» یعنی کبوتر نوحه خواند، می دانید که کبوتر شعر نمی خواند بلکه فقط آهنگ غمناک دارد و نوحه به همین معنی درست است.  

تعزیه و عزا داری هم به معنی این است که کاری کنیم تا غم مصیبت را از باز ماندگان دور کنیم و تسلیت هم به همین معنی است و اگر در احادیث آمده است که در هنگام مصیبت، یاد مصیبت رحلت پیامبر ص و شهادت امام حسین ع و یا دیگر معصومین ع، کنید به معنی این است که یادآور شوید که مصیبت های بزرگتر هم بوده و پیامبر ص و    ائمه هم رحلت کرده و یا به طرز فجیعی کشته شده و به شهادت رسیده اند، پس مصیبت ما در مقابل آنها کوچک است و نباید بی قراری کرد و بدین طریق غم از دست دادن عزیز را از مصیبت دیده کم کنیم، نه اینکه مصیبت نامه معصومین ع و مرحومین ما را باهم یاد کنیم و بیشتر بر غم و اندوه و گریه مردم بیفزاییم.                                             

بنابر این اگر اشکالی به نوحه است به این معنی نیست که گریه کردن به دلیل خواند به صورت غیر نوحۀ کتابی که در آن مقتل معصومین ع ذکر شده باشد، ثواب ندارد، بلکه گریه کردن برای معصومین ثواب دارد و بلکه اگر فرد مومن بعضی از کلمات یا داستان زندگی معصومین یا دیگر بزرگانی که به او علاقه مند است ممکن است موجب گریه او و یا دیگران شود، و این غیر از نوحه است.  

 به نظر می رسد در نوحه فقط آهنگ موجب گریه می شود اگر چه این جنبه ممکن است با وصف حال معصوم هم همراه باشد، البته آنچه که بعضی از زنان در وقت از دست دادن عزیزی می خوانند اوصاف خوب فرد درگذشته را با حال غمناک می خوانند هم نوحه است به خصوص اگر با اهنگ غمناک و مبالغه گویی هم همراه باشد.

 بعضی از احادیثی که در مورد نوحه در احادیث آمده، غیر مستند است و یا با سند ضعیف نقل شده اند، اما نقل و تحلیل آنها می تواند خوب و مثمر ثمر باشد، زیرا احادیثی که بر خلاف آنها باشد یا وجود ندارد و یا بسیار کم و همرا با ضعف بیشتر است.   

از احادیث استفاده می شود که نوحه خواندن و گوش دادن به نوحه خوب نیست و موجب بی صبری و بی قراری بلکه نوحه خود نوعی بی صبری و بی قراری است، و نوحه خواندن در مورد معصومین ع هم و لو اینکه استثناء است ولی باید متوجه بود که این تاثیر بی صبری، ممکن است در نوحه ای که برای معصومین ع خوانده می شود هم وجود داشته باشد و بهتر است به گونه ای باشد که کمتر غمناک باشد تا این تاثیر را کم کند و یا این تاثیر را نداشته باشد.

 نوحه خواندن و گوش دادن به نوحه برای معصومین ع جدای از گریه کردن برای آنان است، گریه کردن و متاثر شدن برای مصیبت هایی که به معصومین ع رسیده است، موجب اجر و ثواب است ولی لزومی ندارد، که همین گریه برای معصومین ع همراه با نوحه باشد بلکه اگر خواندن شعری و یا داستان وصف کربلا و یا دیگر مصیبت های معصومین ع که باعث گریه معصوم ع هم شده و مورد تشویق قرار گرفته است دلیل بر خوب بودن نوحه نیست چون نوحه در لغت به آهنگ غمناک گفته می شود.

 بنا بر این اگر گفته شود نوحه خوب نیست به معنی این نیست که گریه برای یاد آوردن معصومین ع خوب نیست زیرا ممکن است کسی با مطالعه و یا شنیدن داستان مصیبت ها و بلاهایی که به معصومین ع رسیده گریه کند این گونه گریه ها که با توجه به معنی است و با درک و فهم همراه است خوب است و اشکالی به آن وارد نیست و بلکه اجر و ثواب زیادی دارد کما اینکه در احادیث هم سفارش شده است.

 اشکال به نوحه از جهت غمناک بودن آهنگ آن است یعنی وقتی با آهنگ غمناک خوانده شود و گریه هم برای آهنگ آن باشد اگر دقت شود، دیده شده که کسی به صرف گوش دادن به آهنگ غمناک، گریه می کند و توجه به معنی آنچه خوانده می شود ندارد یا اساسا نوحه به زبانی دیگر خوانده می شود و شنونده آن زبان را نمی فهمد و گریه می کند در نوحه صرفا گریاندن ملاک و مورد نظر است. 

 این نوحه مخصوصا اگر زیاد غمناک باشد دیگر حسن ندارد و برای ثواب نمی توان به چیزی که خوب نیست و تاثیر بدی دارد امتیاز داد و آن را توسعه داد و توقع اجر و ثواب داشت و اگر پیروی از معصومین ع ملاک باشد خود معصومین ع بر خلاف نوحه و گوش دادن به آن توصیه کرده اند.   

بزرگ داشت معصومین ع و معرفی آنان و تعریف زندگی و کلام آنان در مناسبت ها و به خصوص سالگرد شهادت ائمه، بسیار خوب است که باید وجود و استمرار داشته باشد و همه اینها جدای از نوحه است.      

در احادیث آمده است که نوحه موجب جَزَع می شود و جزع هم به معنی ضد صبر در حدیث و در لغت نامه های عربی به معنی منافی صبر آمده است، می دانید که عجله مخالف صبر است به نظر می رسد جزع به نوعی از عجله که با دلهره همراه است اطلاق شود یا به حالتی که در بی صبری ابراز می شود.  

در صفات مومنین آمده که انسان هایی صبور و کفار انسان هایی جزوع یعنی بی صبر هستند گذشته از آن تاثیر عباداتی مثل نماز و روزه و امثال آنها، این است که انسان را صبور و مقاوم تربیت می کنند، و چیزی که درست عکس آن است و تاثیر منافی صبر دارد نمی تواند به عنوان عملی پسندیده از جانب معصومین ع محسوب شود.              

از طرف دیگر  وقتی از غنای ممنوع بحث می شود گفته شده که غنای محرم غنای مطرب است و طرب در لغت به معنی سبُکی ای که به دلیل شدت غم یا شدت خوشحالی  عارض (بر انسان) می شود معنی شده است (خفة تعتری لشدة حزن او سرور) بنابر این آن آهنگ و صدایی که موجب شدت غم و یا شدت خوش حالی شود به عنوان اینکه طرب هم بر آن صدق می کند (جدای اینکه عنوان نوحه بر آن صادق است) ممدوح و خوب نیست و بلکه شاید بتوان گفت که از آن نهی هم شده است.        

بعضی از آیات در باره صبر   

سعی کرده ام ترجمه به گونه ای باشد که معنی آن بهتر فهمیده شود و در تمام کلمات، معادل فارسی را به کار نبرده ام بلکه همان کلمه مشترک در فارسی و عربی را کافی و مناسب دیده ام و فکر می کنم ترجمه در هر صورت نواقصی دارد که انشاء الله می بخشید.

 قل یا أیها الناس قد جائکم الحق من ربکم فمن اهتدی فإنما یهتدی لنفسه و من ضل فإنما یضل علیها و ما انا علیکم بوکیل 198 و اتبع ما یوحی إلیک و اصبر حتی یحکم الله و هو خیر الحاکمین 109 یونس 10           

ترجمه: بگو (ای رسول خدا) ای انسانها به تحقیق حق از جانب پروردگار شما بر شما (فرود) آمد پس کسی که هدایت شد خودش را هدایت کرد و کسی که گمراه شد خودش را گمراه کرد و من (پیامبر ص) بر شما وکیل نیستم و تبعیت کن از آنچه بر تو وحی شد و صبر کن تا خدا حکم کند و او بهترین حکم کنندگان است. 

و اصبر فإن الله لایضیع أجر المحسنین 115 هود11      

ترجمه: و صبر کن پس به درستی که خدا اجر نیکو کاران را ضایع نمی کند.               

و اصبر و ما صبرک إلا بالله و لاتحزن علیهم و لاتک فی ضیق مما یمکرون 127 نحل 16                                                                                      و صبر کن و صبر نمی کنی مگر به (توکل بر) خدا و بر آنها غمناک مشو، و خود را در تنگنا قرار نده به خاطر آنچه مکر می کنند.                                          

و اصبر نفسک مع الذین یدعون ربهم بالغداوة والعشی یریدون وجهه و لاتعد عیناک عنهم ترید زینة الحیوة الدنیا و لا تطع من أغفلنا قلبه عن ذکرنا و اتبع هواه و کان أمره فرطا 28  کهف 18  

 و صبر کن همراه کسانی که می خوانند پروردگار خویش را سحرگاهان و شب هنگام و قصد جهت خدا می کنند  برنگردان چشمهایت را از آنان به خاطر اینکه به سمت زنت دنیا اراده کنی و اطاعت نکن از کسانی که قلبشان را غافل کردیم از یاد ما و تبعیت هوای خود کردند و در امور خود تفریط کردند.

لقمان حکیم به فرزندش ای پسرم نماز و دعا به پای دار و امر به معروف و نعی از منکر کن و صبر کن بر آنچه به تو می رسد بدرستی که این از عزیمت در کارها است.        

اصبر علی ما یقولون ...17 ص 38 ترجمه: صبر کن بر آنچه می گویند ...                                        

و اصبر لحکم ربک فإنک بأعیننا و سبح بحمد ربک حین تقوم 48 طور52    

ترجمه: و صبر کن به خاطر حکم خدا پس به درستی که تو جلوی چشم ما هستی و زمانی که بر خاستی به سپاس پروردگارت تسبیح کن.                                                                                     

یا أیها الذین آمنوا اصبروا و صابروا و رابطوا و اتقوا الله لعلکم تفلحون 200 آل عمران 3     

 ای کسانی که ایمان آورده اید صبر پیشه کنید و شکیبا باشید و خود را مهیا کنید  یا ارتباط برقرار کنید و از خدا بپرهیزید امید است رستگار شوید.             

إن الإنسان خلق هلوعا 19 إذا مسه الشر جزوعا 20 و إذا مسه الخیر منوعا 21 إلا المصلین 22 الذین فی صلاتهم دائمون 23 و الذین فی أموالهم حق معلوم 24 للسائل و المحروم 25

به تحقیق انسان حریص آفریده شده است 19 وقتی که شرّ فقر به او می رسد بی صبری و بیقراری می کند 20 و وقتی که خیر و بی نیازی به او می رسد بخل می ورزد و منع می کند 21 مگر نماز گزاران و دعا کنندگان 22 کسانی که در نماز و دعای خود استمرار و مداومت دارند 23 و کسانی که در اموال خود قسمتی را معین کرده اند 24 برای کسانی که درخواست می کنند و برای محرومین 25                   

کلمه صلاة در لغت به معنی دعا و نماز آمده است.

وسائل الشیعه جلد 3 باب 83

حدیث 3626 محمّد بن علی بن الحُسین قال مِن ألفاظ رَسُول الله المُوجزة التی لم یَسبِق إلیها: النّیاحَةُ مِن عَمَلِ الجاهلیة.

رسول خدا ص فرمود: نوحه از اعمال جاهلیت (قبل از اسلام) است.

حدیث 2627  و بإسناده عن شعیب بن واقد عن الحسین بن زید عن الصّادق عن آبائه ع فی حَدیث المَناهی قال: وَ نَهی رَسُولُ الله ص عَنِ الرّنَةِ عِندَ المُصیبَةِ وَ نَهی عَنِ النّیاحَةِ وَ الاستِماعِ إلیها.

رسول خدا ص از بلند کردن صدا ی گریه در مصیبت (از دست دادن نزدیکان یا کسانی که دوستشان دارید) نهی کرد و از نوحه خواندن و از گوش دادن به آن نهی کرد.                                                                                                              

حدیث 3628 همان باب قال: و قال ص: لفاطمةٍ ع حینَ قُتِل جعفر بن أبی طالب، لاتدّعی بذلٍّ و لاثَکل وَ لاحُزنَ وَ ما قُلت فیهِ فَقَد صَدَقت.  

رسول خدا ص زمانی که جعفر پسر ابوطالب کشته شده بود به فاطمه گفت به صورت خواری و  به صورت کسی که دوست را از دست داده و غمناک نخوان و دعا مکن و هرچه (در حال) گفتی راست بگو (زیرا بعد از مرگ انسان گاهی نواقص فرد مرده را نمی بیند و در شمردن خوبی های او مبالغه می کند که مبالغه خود نوعی دروغ است).

حدیث 3629 و فی معانی الاخبار عن أبیه عن احمد بن إدریس عن سلمة بن الخطاب عن الحسین بن راشد عن علی بن اسماعیل عن عمرو بن أبی المقدام قال سمعت أبی الحسن و أباجعفر ع یقول: فی قول الله عز و جل «و لایعصینّک فی معروف 12 ممتحنه 60» قال إنّ رَسُولَ اللهِ ص قال لفاطمة ع إذا أنا مِتّ فلا تخمِشی علیّ وَجهاً و لا تَرخی عَلیّ شعراً وَ لا تُنادی بِالوَیل و لا تُقیمینَ عَلیّ النّائِحَة قال ثمّ قال هذا المعروف الّذی قال الله عزّ و جلّ: و لا یَعصِیَنّکَ فی مَعروفٍ.                                                                                            امام باقر ع گفت: در تفسیر قول خدا که گفت (در خوبی معصیت نکن) رسول خدا به فاطمه گفت: زمانی که من از دنیا رفتم، صورت خود را برای من مجروح نکن و مویت را نرم و سست نکن (شاید به معنی پریشان نکن باشد) و به حسرت ندا نکن و صدا به گریه بلند مکن و نوحه برپا نکن سپس گفت این همان معروفی است که خدا در آیه قرآن فرموده: در معروف معصیت نکن.                                                                               

وسائل الشیعة جلد 3 باب کراهة الصیاح علی المیت و شق الثوب علی غیر الأب و الأخ و القرابة و کفارة ذالک    

حدیث 3630 محمد بن یعقوب عن محمد بن یحیی عن احمد بن محمد عن الحسین بن سعید عن النضر بن سوید عن القاسم بن سلیمان عن الجراح المدائنی عن أبی عبدالله ع قال لایصلح الصیاح علی المیت و لاینبغی و لاکن الناس لایعرفونه و الصبر خیر.  

امام صادق ع گفت: صدا بلند کردن برای مرده صلاح و سزاوار نیست ولی انسانها نمی دانند و صبر بهتر است.  

وسائل الشیعة جلد 3 باب حد الحداد علی المیت    

حدیث 3620 محمد بن علی بن الحسین بإسناده عن صفوان بن یحیی و محمد بن عمیر عن موسی بن بکر عن زرارة عن الصادق ع قال: من ضرب یده علی فخذه عند مصیبة حبط عمله. 

امام صادق ع : کسی که هنگام مصیبت دستش را به رانش بزند اعمال (خوب) او پوشیده (و ثواب آن باطل) می شود.  

وسائل الشیعه جلد 3 ص 269                                                                               

باب 80 باب عدم جواز الجزع عند المصیبة مع عدم الرضا بالقضاء،       

حدیث 3616 و عن عدة من أصحابنا عن سهل بن زیاد و عن محمد بن یحیی عن احمد بن محمد جمیعا عن ابن محبوب عن اسحاق بن عمار عن أبی عبدالله ع قال یا اسحاق لا تعدن مصیبة اعطیت علیها الصبر و استوجب علیها من الله عز و جل الثواب انما المصیبة التی یحرم صاحبها أجرها و ثوابها إذا لم یصبر عند نزولها.       

امام صادق ع به اسحاق بن عمار گفت: ای اسحاق مصیبتی که  آن صبر داده شده و به سبب صبر ثواب و أجر برای او واجب شده این چنین مصیبتی را مصیبت نشمار مصیبت آن است که وقتی فرود می آید صاحب مصیبت از صبر و أجر و ثواب آن محروم شده باشد.