تبلیغات
تردید! - حدیثی در مورد علم که گاهی اشتباه معنی می شود
سه شنبه 15 دی 1388

حدیثی در مورد علم که گاهی اشتباه معنی می شود

   نوشته شده توسط: ولی احراری    

بنام خدایی که آفریده ها را سبب دانش کرد!

کتاب اصول کافی جلد 1 (عربی) ص 32 باب صفة العلم و فضله و فضل العلماء حدیث 1                                                            

محمد بن الحسن و علی بن محمد عن سهل بن زیاد عن محمد بن عیسی عن عبیدالله بن عبدالله الدهقان عن درست الواسطی عن ابراهیم بن عبدالحمید عن أبی الحسن موسی ع قال دَخل رسول الله ص المسجدَ فإذا جماعة قد أطافوا بِرَجُل فقال ما هذا؟ فقیل علامة فقال: و ما العلامة؟ فقالوا: له أعلم النّاس بأنساب العرب و وقائعها و أیام الجاهلیة و الأشعار العربیّه قال فقال النّبی ص: ذاک علم لایضرّ مَن جهله و لاینفع من علمه ثمّ قال: إنما العلم ثلاثة آیة محکمة او فریضة عادلة او سنّة قائمة و ما خلاهنّ فهو فضل.                                                       

 امام موسی کاظم امام هفتم ع فرمود رسول خدا وارد مسجد شد ناگهان دید جماعتی از مردم اطراف مردی می چرخیدند پرسید چیست؟ گفته شد علامه است پرسید علامه چیست؟ گفتند عالمترین انسانها به انساب و آباء و اجداد عرب است سپس پیامبرص فرمود علم فقط سه قسم است نشانه محکم یا واجب بر عدل یا روشی به پای داشته شده است و غیر از اینها فضل است.                                                               

 در این حدیث اولا ملاک علم یا علم درست را مفید بودن و اینکه ندانستن آن به ضرر انسان باشد،دانسته است. ثانیا علم را یا علم درست را منحصر در سه چیز دانسته است، که در معنی آنها لازم است بیشتر دقت شود.                                                                           

 در جاهایی دیده شده که اولی را به علم عقاید و دومی را به علم اخلاق  و سومی را به احکام شریعت معنی کرده اند که همان مسائل حلال و حرام است  این معنا در منبرها و بعض نوشته ها تکرار شده است.                                                         

 ولی آیا این معانی درست است؟ یعنی این همه علوم که در دانشگاه های جهان تدریس می شود خارج از علم یا علم درست و لازم است؟ و زیادی است، چون که یکی از معانی فضل زیادی است؟                                                                        

 آیا این علومی که به نام علوم دین شمرده می شود همه و ریز بحثهای آن از ضروریات و مهم است و به آنها عمل می شود؟                                                                   

 و دیگر علوم مثل طب و زیست شناسی و ریاضی و هندسه وعلم فضا و فلسفه و جامعه شناسی و علوم سیاسی و دیگر انواع علوم جزء علم یا علم درست و لازم نیستند؟ و اگر هستند جزء کدام یک از موارد  مذکور هستند؟                                  

 آیة محکة یعنی نشانه و دلیل محکم و ثابتی که تزلزل نمی پذیرد و احتمال خلاف در آن راه ندارد و قطعی است.  (به نظر می رسد از این علم منطق و فلسفه و کلام یا به عبارت دیگر علوم عقلی و امثال آینها منظور باشد)                             

 فریضة عادلة  معنی عمل قطعی و لازمی و واجبی که بر اساس برابری و میانه روی و انصاف و ضد ظلم باشد. (به نظر می رسد مثل علوم سیاسی و اجتماعی و فلسفه عملی و هر علم شبیه آن منظور باشد)                                                                      

 و سنة قائمة به معنی طریقه و رویه که برپا و ایستاده باشد یعنی عمل به آن شود. (یعنی به شکل عادات و رسوم عمومی شده باشد چنانکه بعضی از کارهای خیر در زمانهای خاص مرسوم می شود مثل ساخت مدرسه و دانشگاه یا عبادتگاه و درمانگاه و پل و جاده امثال آنها و یا بخشیدن ظلم و جرم کسی علیه خود و شاد کردن مردم که اخلاق را هم  می شود)       

 و وقتی  گفته می شود علم به این معانی منحصر است یعنی علمی که فقط به این معانی مربوط است و در باره اینها است  و راجع به اینها بحث می کند.                                                                                                      

با توجه به این معنی در اول حدیث، که ملاک علم  داشتن آن است و نیز معنی سه مورد با این ترجمه بهتر می توان قضاوت کرد که چه علمی دارای فایده است و یا  کدام مراکز علمی بیشتر فایده دارد و کدام کمتر فایده دارد و یا احیانا مضر است). والسلام